Członkowie klastra

Ostatnie zdjęcia

Spotkanie Klastra Instytucji Otoczenia Biznesu z Ambasadorem RP w Paryżu

Klaster Instytucji Otoczenia Biznesu

Prawne aspekty organizacji klastra





Klastry – wyzwanie organizacyjno-prawne

 

 

Klastry są zaawansowaną formą współpracy oraz stanowią zaawansowaną formę prowadzenia działalności gospodarczej przez grupę przedsiębiorców, których głównym celem jest absorpcja innowacji oraz wykorzystanie efektu synergii.

 

Istota klastrów

 

Aktualnie najtrafniejsza wydaje się definicja Michaela Portera, który Klastry zdefiniował jako geograficzne skupiska powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, usługodawców, firm działających w sektorach pokrewnych oraz związanych z nimi instytucji z poszczególnych dziedzin (np. uniwersytetów, instytutów badawczo-rozwojowych), konkurujących między sobą, ale jednocześnie współpracujących i uzupełniających się wzajemnie. Kluczowe dla organizacji klastra zdają się być dwa zjawiska: kooperacja i synergia.

Co do zasady, u podstaw tworzenia i działalności organizacji klastrowych leży przekonanie, że zdolności innowacyjne przedsiębiorstwa wzrastają w rezultacie kooperacji z innymi przedsiębiorstwami na danym obszarze rynkowym lub w danym regionie. Kooperację tą stanowią nie tylko więzi pionowe lecz także poziome. Powiązania poziome są bardzo ważne w szczególności dla firm małych i średnich skupionych wokół firmy dużej, dominującej w danej branży. Powiązania poziome między firmami związanymi z jedną lub wieloma firmami dominującymi są często znikome, bądź w ogóle nie występują. Powyższe wynika jednoznacznie z faktu, że przedsiębiorstwa traktują siebie przede wszystkim jako konkurentów.

Istotą takiej formy współpracy jest sprawna dyfuzja know-how, która pozwala zwiększyć produktywność uczestników, głównie poprzez skupienie dostępnych zasobów i nowe ich wykorzystanie, a także przyciąganie zasobów nowych. Ponadto, uczestnicy danego klastra otwierają się na innowacje, absorbują nowe pomysły i tworzą nowe rozwiązania lub nową jakość rozwiązań już istniejących. Synergia jest również ściśle związana z zaufaniem społecznym (kapitałem społecznym), które warunkuje nawiązanie bliskich relacji firm, dla których współpraca w ramach klastra warunkuje zintensyfikowanie przepływu i umożliwia wymianę doświadczeń.

 

 

Kształt klastra i czynniki, które na to wpływają

 

Na uwagę zasługuje fakt, że z uwagi na specyfikę tej formy współpracy, klastry mają niejednorodny charakter. Na ostateczny kształt poszczególnych klastrów wpływa wiele czynników, do których zaliczamy: zakres (zróżnicowanie działalności firm, przypisanych do sektora), głębia klastra (stopień integracji powiązań), komplementarność (rodzaje prowadzonej działalności), dostęp do informacji, dostęp do instytucji i dóbr publicznych, poziom specjalizacji oraz wielkość firm wchodzących do klastra. Dodatkową cechą różnicującą klastry jest także poziom i stopień zaawansowania innowacyjności, co jest szczególnie widoczne w przypadku klastrów tworzonych wokół firm wysokich technologii.

Niewątpliwie klaster, jako forma współpracy, pozwala osiągnąć wyższy poziom prowadzenia biznesu, który nie jest wyłącznie oparty o konkurencję. Wskazuje się, że jeśli konkurujące ze sobą przedsiębiorstwa mają współpracować w ramach bieżącej działalności, to napotyka to na wiele barier. Natomiast mogą współpracować na rzecz przyszłej działalności lub całkiem nowej aktywności na innym lub nowym rynku. I tu czynnikiem decydującym jest kultura współpracy, bariera leży bowiem w zaufaniu pomiędzy ogniwami obrotu gospodarczego. To właśnie brak zaufania kooperantów wskazywany jest najczęściej jako czynnik wpływający na słabość powiązań kooperacyjnych w Polsce.

 

Dobra organizacja oparta na skutecznej strategii

 

Kluczową kwestią w organizacji klastra jest obranie właściwej strategii. Dobra strategia klastra to taka, która precyzuje zadania i cele, ale też wskazuje prowadzące do nich środki – narzędzia i źródła finansowania. To właśnie obrana strategia funkcjonowania klastra determinuje wybór ostatecznej formy organizacyjnej danego klastra. W praktyce to właśnie forma organizacyjna umożliwia skuteczne podejmowanie nowych inicjatyw i zapewnienie najefektywniejszych źródeł finansowania,  także obranie właściwego kierunku rozwijającej się kultury współpracy, nie tylko pomiędzy przedsiębiorcami, ale także ze środowiskiem naukowym i administracją. 

 

Klastry – wyzwanie organizacyjno-prawne

 

Proces tworzenia klastrów przechodzi kilka etapów - od inicjatywy klastrowej po pełną koncentrację przedsiębiorstw wokół podmiotów wyspecjalizowanych, na prawnym ukonstytuowaniu relacji skończywszy. Niestety polski ustawodawca nie przewidział jeszcze  instytucji prawnej dedykowanej klastrom, a ustawa o klastrach jest na etapie projektowania. Przedsiębiorcy zatem, którzy wychodzą z inicjatywą i planują rozpocząć działalność w formie klastra, mają świadomość, że ich współpraca firm opierać się więc będzie na jednej wybranej spośród istniejących form prawnych, bądź będącej ich połączeniem. Na etapie wyboru formy organizacyjnoprawnej danego klastra kluczowe znaczenie ma profesjonalne doradztwo w zakresie zarówno aspektów prawnych, jaki aspektów charakterystycznych dla danego przedsięwzięcia klastrowego, w ramach której doradzający będzie rozumiał nadrzędne cele przyświecające uczestnikom klastra. Niejednokrotnie nieudaną formułą prawną można zniweczyć bowiem potencjał danego klastra w postaci zaufania i rodzącego się z trudem organizmu klastra. Forma prawna musi zatem uwzględniać równorzędność podmiotów i służyć jak najefektywniejszemu spełnieniu celów, jakie podmioty te chcą osiągnąć i zadaniom, jakie będą wykonywać. To członkowie klastra winni przede wszystkim wskazać, czy preferują stworzenie struktury, która będzie jedynie koordynowała ich interakcje i współpracę (jeden ośrodek, wokół którego skupiają się firmy), czy też konieczne będzie włączenie ich w struktury jednej organizacji lub nowo powstałej osoby prawnej.

 

Formy prawne organizacji klastra

 

Mając powyższe na względzie, należy podkreślić, że chociaż przedsiębiorcy zamierzający współpracować w formie klastra nie mają co prawda do dyspozycji formy specjalnie im dedykowanej, to jednak mają do wyboru wiele form organizacyjnych przewidzianych przez Kodeks cywilny lub Kodeks spółek handlowych. Zaliczyć możemy do nich: umowę o wzajemnej współpracy i wymianie doświadczeń, umowę spółki cywilnej, spółdzielnię, umowy spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej, komandytowo-akcyjnej, z ograniczoną odpowiedzialnością, akcyjnej, umowę stowarzyszenia, a także możliwość stworzenia zaawansowanej organizacyjnie grupy kapitałowej.

Należy mieć jednak na względzie fakt, iż wybór formy, w jakiej funkcjonować będzie dany klaster determinuje w znacznej mierze zakres obowiązków uczestników danego klastra, sposób jego funkcjonowania i zasady współpracy poszczególnych jego uczestników.

 

 Artykuł powstał w oparciu o

1.M. Gorynia, B. Jankowska, Klastry a międzynarodowa konkurencyjności i internacjonalizacja przedsiębiorstwa, Centrum Doradztwa i Informacji DIFIN, Warszawa 2008

2.J. Staszewska, Klaster perspektywą dla przedsiębiorców na polskim rynku turystycznym, Centrum Doradztwa i Informacji DIFIN, Warszawa, 2009




Powiązane artykuły: